Từ xưa, tục chơi tranh được đề cập tới là một trong trong bốn thú chơi tao nhã của fan Việt: “Nhất chữ, hai tranh, tam sành, tứ mộc.” Mỗi dịp Xuân về, người chơi tranh lại càng náo nức, khiến cho những ngày đầu năm mới thêm rộn ràng, váy ấm. Mỗi bức tranh được lựa chọn không chỉ đem lại vẻ đẹp nhất cho khu nhà ở mà còn là việc gửi gắm ước mong của gia chủ trong thời gian mới. Trong các dòng tranh nghịch Tết, khét tiếng nhất là tranh Đông Hồ.

*
Thấy tranh Đông hồ là thấy Tết. (Ảnh: Egui, Flickr, CC BY-NC 2.0)Làng Đông Hồ (nay call là Đông Khê, ở trong xã tuy vậy Hồ, thị xã Thuận Thành, thức giấc Bắc Ninh) gồm nghề làm cho tranh vẫn hơn 500 năm. Trước kia, cứ vào thời gian Tết Nguyên Đán, người người từ những miền xuôi ngược lại đổ về buôn bản Đông Hồ sôi động mua tranh:“Dù ai mua sắm trăm nghềNhớ đến tháng Chạp thì về buôn tranh.”Nhắc mang đến tranh Đông hồ nước là nói đến dòng tranh với các chất liệu đặc biệt.Tranh Đông hồ thuộc mẫu tranh in tự ván khắc gỗ. Để tạo cho một tranh ảnh hoàn thiện, nghệ nhân chế tác sẽ vẽ mẫu mã trước tiên. Các mẫu này được nghệ nhân giảm ván chiểu theo cùng khắc các bạn dạng gỗ ván in nét black và ván in màu. Các bản ván in đi cùng với nhau tạo ra thành một bộ, bức tranh tất cả bao nhiêu color thì có bấy nhiêu ván in. Với tranh bộ, mỗi bộ có bốn bức, từng bức tất cả ba, tứ màu, buộc phải mỗi bộ tranh hoàn toàn có thể có đến 16 ván.Tranh Đông Hồ thường có 3 – 5 màu chủ yếu (gọi là thuốc cái), được tạo nên từ những sản vật có trong từ nhiên. Sắc rubi được chế từ hoa hoè hoặc hoa dành dành; màu đỏ vang mang từ mộc cây vang, red color son rước từ bột sỏi son; greed color chàm trường đoản cú lá chàm; Màu black từ than lá tre khô.
*
Bộ ván in bức vẽ “Hứng dừa” (Ảnh: Steven Daiber, Flickr, CC BY-NC-ND 2.0)Tranh Đông Hồ áp dụng giấy Dó, là nhiều loại giấy được phân phối từ vỏ của rất nhiều cây dó theo quy trình bằng tay được truyền lại qua nhiều thế hệ. Giấy Dó có ưu điểm nổi bật nhất là chất lượng độ bền theo thời gian, xốp, nhẹ, dễ bắt màu, không nhoè lúc viết vẽ, ít bị mọt mọt giỏi giòn gãy, ẩm nát.Giấy Dó được áp dụng làm giấy Điệp mang lại tranh Đông hồ – trong những nét tinh hoa làm nên cái “hồn” của dòng tranh. Để có tác dụng giấy Điệp, người làm tranh tán nhỏ vỏ bé điệp (một một số loại vỏ sò mỏng mảnh ở biển), kế tiếp trộn với hồ nước (hồ được nấu từ bột gạo tẻ hoặc gạo nếp) rồi quét lên khía cạnh giấy Dó bởi chổi lá thông (gọi là Thét).Thét lúc quét điệp lên khía cạnh giấy Dó tạo nên màu nền với đầy đủ đường vân dài, trắng sáng đậy lánh. Tín đồ nghệ nhân đã quẩy các màu in tranh với hồ nếp một phương pháp khéo léo, bảo đảm đủ độ nhằm màu bắt ván in cùng không có tác dụng bong điệp. Những sắc màu sắc mộc mạc này, bên trên nền giấy Điệp, trở buộc phải sáng trong, óng ánh.Thấy tranh Đông hồ nước là thấy Tết, không hẳn chỉ do những nhan sắc màu rộn rã mà còn bởi những đường nét vẽ gợi không khí tưng bừng, rộn rã của ngày xuân qua mọi trò Đánh đu, Múa lân, Múa rồng, Đánh vật, Chọi chim…
*
(Tranh dân gian, Public Domain)Đề tài trong tranh Đông hồ nước rất nhiều mẫu mã nhưng thịnh hành nhất là phân một số loại tranh theo năm nhóm: Tranh trung ương linh (bộ Ngũ sự, Vũ Đinh – Thiên Ất, thổ địa – táo bị cắn dở quân…); Tranh kế hoạch sử (tranh Thánh Gióng, Vua Đinh Tiên Hoàng cưỡi rồng, Bà Trưng Bà Triệu cưỡi voi…); Truyện tranh (Truyện Kiều, Thạch Sanh, Lục Vân Tiên…); Tranh chúc tụng; Tranh sinh hoạt (các bức Hứng dừa, Đánh ghen, Mục đồng thổi sáo, Đám cưới chuột…)Tranh bao gồm đề tài chúc tụng luôn được ưu tiên hàng đầu với các bức vẽ gà, lợn (heo), Tiến Tài – Tiến Lộc, Vinh quy bái tổ, Ông Tơ – Bà Nguyệt, các bộ tranh tứ quý… được người việt rất yêu thương thích.Khi nhắc đến tranh dân gian vẽ bé lợn, fan ta luôn nghĩ đến những bức tranh Đông hồ với bức Lợn ăn lá dáy, Lợn độc, Lợn đàn.Theo ý niệm của fan vẽ tranh Đông Hồ, bé lợn tượng trưng cho việc ấm no, sung túc. Trong những bức vẽ, trên thân mỗi nhỏ đều được mộc nhân vẽ thêm xoáy âm khí và dương khí thể hiện nay sự sinh sôi, nảy nở. Tranh Lợn đàn được treo nhiều trong ngày Tết để ước mong cho 1 năm mới thịnh vượng, phát tài - phát lộc phát lộc, đông nhỏ nhiều cháu.
*
(Tranh dân gian, Public Domain)Một một trong những loại tranh chúc tụng ngày xuân được không ít người cài nhất là cỗ Vinh hoa – giàu sang – Lễ trí – Nhân nghĩa, có bốn bức, chia thành hai cặp trai – gái.
*
(Tranh dân gian, Public Domain)Tranh Vinh hoa là hình ảnh một bé trai bầu bĩnh ôm gà, ở bên cạnh là nhành hoa cúc. Nhỏ gà, theo dân gian, bao gồm đủ tiết hạnh của bạn quân tử là: nhân, nghĩa, tín, dũng, văn võ song toàn. Vày vậy, bức tranh biểu hiện ước ý muốn những điều giỏi đẹp, sức sinh sống tràn đầy, vinh hiển sẽ tới với trẻ nhỏ dại và mái ấm gia đình trong năm mới.Tranh Phú quý là hình ảnh bé gái ôm vịt với ước ao ước phụ nữ dịu hiền, duyên dáng, cùng với bông sen tượng trưng cho sự trong trắng, thanh cao.
*
(Tranh dân gian, Public Domain)Tranh Lễ trí là hình ảnh bé gái ôm rùa, có ý niệm cầu chúc trẻ bé dại mạnh khoẻ, sống lâu, đã có được cái “Lễ” (lễ nghĩa, lễ phép) và mẫu “Trí” (trí tuệ), giỏi giang sau này. Bức tranh có cách gọi khác bằng một tên dân gian khác là Gái sắc đẹp bế rùa xanh.Đối cùng với bức Gái sắc bế rùa xanh là bức Trai tài ôm cóc tía, vẽ hình một bé bỏng trai ôm nhỏ cóc. Tranh ảnh được viết chữ Nhân nghĩa, là lời cầu chúc đến trẻ giành được cái “Nhân”, mẫu “Nghĩa”, gồm lòng gan dạ như con cóc tía dám lên chầu trời để đòi mưa cho dân xóm trong chuyện cổ tích xưa.Tranh Đông Hồ cũng có thể có các cỗ tranh tứ quý. Trong đó, cỗ tứ quý Vịt – Sen là lời chúc mang lại vợ ck trăm năm hạnh phúc, cuộc sống sung túc, bé cháu vui vầy. Cỗ tranh là câu chuyện yêu đương vợ chồng thuỷ tầm thường son dung nhan của Lưỡng quốc Trạng nguyên Tống Trân thuộc người vợ mang tên Cúc Hoa trong truyện thơ Nôm khuyết danh danh tiếng “Tống Trân – Cúc Hoa”, thành lập và hoạt động khoảng từ nửa thế kỷ 18 đến vào đầu thế kỷ 19.
*
(Tranh dân gian, Public Domain)Bức tranh đầu tiên là hình hình ảnh đôi chim bên khóm trúc cất cánh lượn, quấn quýt cùng cả nhà như hình ảnh của gần như đôi vợ ck son.Truyện nói rằng Tống Trân xuất thân từ nghèo khó, mồ côi thân phụ từ khi lên ba. Trong một đợt dẫn mẹ già đi xin ăn, chạm mặt Cúc Hoa là phụ nữ của gia đình giàu có. Cúc Hoa rước lòng thương yêu Tống Trân vị tài đối đáp lanh lẹ, thông minh, đang xin cha mẹ cho đàn bà cùng Tống Trân đề xuất duyên vợ ck nhưng bị bố mẹ chối từ, xua nàng thoát khỏi nhà. Cúc Hoa theo Tống Trân và làm vợ của người. Trường đoản cú đó, Cúc Hoa phụng dưỡng bà bầu già, nuôi chồng đi thi khoa cử.Bức sản phẩm công nghệ hai là hình hình ảnh cặp Vịt – Sen, ý niệm nói lên sự tiếp nối trong thi cử, thành danh. Cơ hội này, Tống Trân đang đỗ Trạng Nguyên, được nhà vua thương yêu và gồm ý mong mỏi gả công chúa mang đến chàng. Tống Trân từ chối vì đã có người vợ Cúc Hoa thêm bó, sẻ chia. Bị Tống Trân từ bỏ chối, công chúa rấm rứt và muốn thân phụ cho chàng đi sứ bên nước Tần (Trung Quốc). Nhờ tài ba, Tống Trân vượt trải qua không ít thử thách khiến cho vua Tần quí phục và gồm ý hy vọng gả công chúa cho, nhưng lại Tống Trân xin chối từ.
*