(HQ Online) - Xưa, cứ vào cữ thời điểm giữa tháng Một ta (tức là mon 11 âm lịch), thuyền khắp nơi lại ghẹ bến hồ nước (Thuận Thành, Bắc Ninh) như mắc cửi nhằm "ăn" tranh, tỏa đi những chợ trên khắp miền quê Bắc bộ. Trong số những chiếc thuyền chở nặng vùng đó gồm tranh dân gian Đông Hồ, tuy mỏng tanh manh bé dại bé, tuy nhiên ăm ắp niềm vui, mong vọng tinh thần của người việt nam về từng tòa nhà cho sự an hòa, đầy đủ. Trong thời gian nào là năm Dậu, năm Hợi, khăng khăng số tranh lợn, tranh gà yêu cầu được in, vẽ với số lượng vượt trội. Dẫu rằng con kê đầy sân, lợn ụt ịt đầy chuồng, tuy vậy tờ tranh kê lợn này vẫn là luôn luôn phải có trên vách tường gian giữa.


*
Trình diễn tranh dân gian Đông Hồ cùng Hàng Trống tại phố cổ Hà Nội
Lợn ăn lá ráy trong tranh Đông Hồ.

Trong kho tàng di sản tranh dân gian béo tốt của người Việt, những bức tranh lợn chỉ chừng dăm tía bức, cơ mà cũng đủ cho 1 năm mới nóng cúng. Đó là: Tranh lợn lũ (lợn bà bầu và lũ con), Tranh lợn độc (lợn đang ăn uống bên máng) với Tranh Lợn ăn lá ráy (lợn đang gắp cây ráy). Trong cha chủ đề này, thì Kim Hoàng (xứ Đoài) chỉ duy nhất có một con lợn độc, còn Đông hồ nước (Kinh Bắc) gồm cả 3. Tranh làng Sình, thì có một cặp be bé, xinh xinh sử dụng cho câu hỏi hóa mã. Ấy vậy mà cái sự khác nhau của những bức ảnh lại đầy linh hoạt khiến cho lợn Kim Hoàng tuy một lại thành hai, lợn Đông Hồ ba lại hóa ra vô vàn trong sự vận dụng hình sắc cùng ngữ nghĩa cho rất nhiều bức tranh tùy theo nghệ nhân sản xuất.

Lợn Độc trong tranh Đông Hồ.

Vì sao bé lợn vốn là vật nuôi rất thân cận và quá rất gần gũi ở nông buôn bản lại đi vào tranh Tết? Và, nhỏ lợn trong tranh đó bao gồm gì khác với nhỏ lợn bên ngoài đời thực? phải chăng nó là giữa những con giáp quan trọng đặc biệt của bạn Việt? Nhưng câu hỏi được đề ra mà câu trả lời đầy đủ nhất chính là quan niệm về quả đât quan của người Việt. Những bức tranh Lợn nói riêng hay những tranh ảnh dân gian nói tầm thường đều là sự việc thoát bầu từ cuộc sống, trải bao đời vẫn được nâng lên thành các triết lý sống cô đọng với súc tích.

Những tranh ảnh lợn đàn vừa như tả chân chú lợn mẹ với một đàn con sát cánh sung túc, nhưng bạn ta cũng hoàn toàn có thể nhìn thấy nghỉ ngơi đó các nét bao quát đầy hóa học tạo hình. Chúng ẩn hiện nay đâu đó dư âm của điêu khắc đình làng với phần lớn nét chắc hẳn khỏe, vững vàng chãi vừa như thô mộc, tuy vậy lại vô cùng tinh tế. Những đường cong của lưng, của bụng rồi điểm nổi bật của chân, của móng và đặc biệt là đôi tai lợn đã biểu lộ một tứ duy chế tạo ra hình khác. Trường hợp thoạt nhìn các con lợn này, tín đồ ta chỉ thấy chúng như được chế tạo ra hình theo lối không khí hai chiều trên mặt phẳng. Tuy thế nếu quan sát thật kỹ càng thì song tai và mẫu móng lợn lấp ló phía đằng sau đầu, sau bụng đã tạo thành chiều sản phẩm 3 khôn xiết thân nằm trong mà cũng khá khái quát.

Đàn lợn âm dương trong tranh Đông Hồ.

Con lợn người mẹ và 5 bé lợn nhỏ béo tốt, quây quần tạo nên sự cái triết lý, mong vọng của người việt nam về đầu năm sum vầy, nóng cúng. Không chỉ có vậy, các chú lợn này hầu hết mang trên mình biểu tượng về triết lý âm dương qua hình các khoáy tròn trên lưng và mông. Và không chỉ là tranh lợn đàn, những tranh lợn khác như lợn độc, lợn ăn uống lá ráy vẽ những con lợn nái (lợn cái) tuyệt lợn giống như (con lợn đực), thì trên bản thân vẫn mang các vòng tròn thái rất đồ. Hợp lí các loài vật này còn phản ánh một tập tục lâu lăm của người Việt. Đó là tập tục nuôi lợn làm cho vật tế Thần vào các dịp lễ Tết. Lợn được nuôi được call là “Ông Lợn”, được chăm sóc tắm rửa mỗi ngày. Thức ăn uống của “ông” đề xuất đựng trong chậu sạch mát sẽ, khu vực ở cần thoáng mát, rộng lớn rãi. Vào thời điểm dịp lễ Tết người ta đã vẽ hình tròn âm dương lên bản thân “Ông” nhằm Tế Thần. Vòng tròn âm khí và dương khí đó không những là dấu hiệu thần thánh hóa “Ông Lợn” ngoài ra là tín hiệu trừ tà. Ấy cơ mà đó chỉ nên tập tục, còn những nhỏ lợn trên tranh dân gian lại có đến những hai khoáy âm dương. Hợp lí hai khoáy tròn này chính là biểu tượng cho Lưỡng nghi sinh tứ tượng, Tứ tượng sinh chén quái, chén quái là 64 quẻ trong khiếp dịch cũng là sự phản ánh cuộc sống thường ngày xoay gửi không ngừng. Đấy bao gồm là chân thành và ý nghĩa cho sự sinh sôi nảy nở, đông bầy dài lũ. Vào những thời điểm dịp lễ Tết cũng là thời khắc âm dương giao đãi gửi hóa, cần hình tượng kết hợp với vạn thứ hóa sinh, đề xuất bức tranh lợn dán bên trên vách cũng góp phần vào hình tượng hóa sinh đó để nói lên triết lý về sự sinh trưởng vô hạn – mong vọng của người Việt.

Tranh lợn buôn bản Sình.

Riêng với chú lợn độc của tranh Kim Hoàng, hình ảnh là một con lợn black tuyền nổi lên giữa nền đỏ của tranh, hoặc một nhỏ lợn white nổi bên trên nền cam giấy phẩm – màu sắc đặc trưng cho dòng tranh Đỏ xứ Đoài lại mang phần lớn yếu tố đặc biệt khác. Số đông “Ông Lợn” này không chỉ có là những tranh ảnh in, mà còn tồn tại cả chuyên môn tô vẽ. Rất nhiều “Ông Lợn” được in bằng ván tương khắc xong, sẽ tiến hành vẽ viền bởi nét white trên lợn đen và in nét black trên lợn trắng. Bọn chúng linh hoạt rộng so cùng với tranh dân gian Đông hồ nước khi được các nghệ nhân dân gian vẽ tay dòng máng, tốt lá ráy phía trước nhỏ lợn. Cho nên tranh Kim Hoàng dẫu chỉ tất cả một bạn dạng in tranh, cơ mà trong mẫu tranh Kim Hoàng, những bức tranh lợn hoàn thành xong lại rất khác biệt về hình thức. Con lợn độc trong tranh Kim Hoàng cũng không nhiều nhiều khác biệt với lợn độc Đông Hồ. Lợn không tồn tại khoáy âm dương trên mình nhưng cụ thể cái color đen/ trắng, chừa lại loại tai, mõm lợn màu đỏ, đã khiến cho biến cả Ông Lợn này thành các hình âm dương. Màu black là âm bên trên nền đỏ, màu đỏ là dương bên trên nền đen. Vào âm có dương, trong dương, có âm. Trái lại sắc đỏ cũng chính là dương vào hệ màu, con lợn nái (cái) đen là âm, rồi nét trắng viền quanh đã tạo sự sắc trung tính quản lý và vận hành sự linh hoạt đó. Thế mới thấy, bức tranh lợn độc của Kim Hoàng bên cạnh đó rất solo giản, cơ mà cũng đầy triết lý. Hình tượng hình tượng vừa siêu gần gũi, tuy vậy lại đầy uy lực. Tranh lợn độc, ở đối đầu và cạnh tranh Thần Kê (gà thần), làm cho một bản sắc riêng rẽ của tranh dân gian Kim Hoàng. Chúng không những là bé lợn con gà, ngoài ra mang ý nghĩa sâu sắc trấn trạch, ước an.

Lợn Độc (trắng) Kim Hoàng.

Trong văn hóa người Việt, những tranh lợn không những là tranh chơi, mà còn có tranh hóa mã. đôi bạn con lợn vào tranh dân gian xã Sình (Huế) lại áp dụng cho bài toán này. Nó cũng đồng thời biểu thị ra ý nghĩa về sự hóa sinh. Hóa một bức ảnh lợn để cầu an lành bình, để chăn nuôi được thịnh vượng cũng có thể có nghĩa chế tạo cho cuộc sống no đủ. Đôi lợn trong tranh dân gian xã Sình có lẽ rằng là đôi bạn mang tính khái quát nhất trong những bức tranh dân gian. Hai bé lợn nái đen khủng ụt ịt châu nguồn vào cùng một cái máng hình chữ nhật sống giữa tạo nên sự đăng đối cũng tức là âm dương giao hòa.

Một mùa xuân mới lại về, tranh dân gian Kim Hoàng tưởng chừng vẫn thất truyền, nhưng nay đã được khôi phục bởi một vài nhà nghiên cứu và phân tích mỹ thuật cùng nghệ nhân dân gian. Thần kê và lợn độc lại xuất hiện thêm trở lại. Red color của tranh lại tươi rói xuất hiện thêm trên một số trong những sạp phân phối tranh rồi search lối về với những người dân hiếu cổ với yêu nghệ thuật hội họa của thân phụ ông. Những nhỏ lợn nái béo tốt của thôn Sình với quan niệm hóa âm để sở hữu dương. Rồi đều lợn đàn, lợn ăn lá ráy Đông hồ nước vẫn ngôi trường tồn, thân thiện gần cận và đầy ăm ắp những giá trị biểu tượng, vẽ đề nghị hồn cốt của ngày tết Nguyên đán năm Hợi. Cài đặt vài bức ảnh dán trên vách xưa, có lẽ rằng không chỉ là mua một thú vui nho nhỏ tuổi để trung khu hồn trở về một dĩ vãng của dân tộc, mà còn là một rước niềm vui cùng ước vọng xưa cha ông ngàn đời cho một chiếc Tết đủ đầy bình an.