Tình hình biển lớn Đông năm 2015 căng thẳng bởi những vận động cải tạo, bồi lấp đảo quy mô to của Trung Quốc, buộc xã hội quốc tế phải báo cáo và tất cả phản ứng táo bạo mẽ.


Tình hình biển lớn Đông năm 2015 có sự biến đổi cơ bản, do câu hỏi Trung Quốc tăng nhanh xây dựng đảo tự tạo với quy mô khôn cùng lớn. Qua đó, nước này nỗ lực tạo ra một nguyên trạng trọn vẹn mới trên biển khơi Đông và theo hướng có ích cho Bắc Kinh.

Những diễn biến quan trọng về hải dương Đông 2015

Ngày 9/4, những ảnh chụp vệ tinh của các cơ quan Mỹ cho biết sự chuyển đổi đáng tính từ lúc những hoạt động bồi lấp các bãi đá ngầm của trung quốc để biến chúng trở thành đảo nhân tạo. Ngày 14/4, chính phủ nước nhà Philippines cáo buộc vận động cải tạo hòn đảo của china đã bài trừ một vùng sinh vật biển rộng lớn, gây nguy khốn nghiêm trọng mang đến hệ sinh thái xanh trong khu vực tương tự như cuộc sinh sống của bạn dân làm việc vùng lân cận.

Ngày 17/4, hình ảnh vệ tinh cho thấy thêm đường băng bê tông mà trung hoa xây dựng đang là yếu ớt tố nhằm nước này xúc tiến máy bay quân sự đến đảo nhân tạo. Đến cuối tháng 5, giới chức Mỹ nói china đã đưa những xe pháo binh cầm tay đến đảo.


*
*

*
*

*
*

Ngày 13/5, báo Wall Street Journaldẫn lời một số quan chức Mỹ cho thấy Lầu Năm Góc đang để ý đến điều máy cất cánh và tàu chiến áp sát các đảo nhân tạo trung hoa đang xây trái phép tại quần hòn đảo Trường Sa để thử thách các tuyên bố độc lập hung hăng của nước này tại biển cả Đông.

Ngày 1/6, đô đốc Tôn kiến Quốc rình rập đe dọa tại Đối thoại Shangri-La ra mắt ở Singapore rằng trung quốc sẽ thành lập vùng chống không trên biển khơi Đông; giả dụ Bắc Kinh cảm thấy các tai hại ngày càng lớn. Việc thiết lập vùng chống không đang củng cố sự hiện diện của quân đội china ở biển khơi Đông. Mỹ và những nước trong khoanh vùng xem đó là hành động khiêu khích nghiêm trọng của Bắc Kinh.

Ngày 17/6, bộ Ngoại giao trung hoa tuyên bố kết thúc quá trình bồi phủ đảo. Trên thực tế, các chuyên gia chỉ ra rằng đây chỉ cần động tác ứng phó với thực trạng của trung hoa trước mức độ ép ngày càng tăng của Mỹ và khu vực. ở kề bên đó, nước này triệu tập vào trả thiện những công trình trên những đảo nhân tạo.

Ngày 23/9, trong cỡ chuyến thăm cấp cho nhà nước cho Mỹ, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên cha họ không có hành động quân sự hóa trên biển Đông. Tuy nhiên, ông Tập cũng ngang nhiên khẳng định với Tổng thống Obama rằng lập ngôi trường của Bắc gớm là nước này có "chủ quyền lịch sử không thể chối cãi" so với những quần đảo trên biển Đông. Tuyên ba này được cho là sự chứng thực việc chẳng thể dàn xếp bất đồng giữa Mỹ và trung hoa về tình trạng Biển Đông, buộc Washington phải có những phản ứng mạnh khỏe hơn.

*
Bản vật về "đường lưỡi bò" phi lý chiếm trọn biển lớn Đông mà china tự vẽ ra. Đồ họa: NYT

Ngày 27/10, tàu USS Lassen có tên lửa của hải quân Mỹ triển khai cuộc tuần tra đại dương Đông nhằm xác minh quyền tự do hàng hải. Tàu đã đi vào vùng 12 hải lý xung quanh đảo tự tạo do trung hoa bồi tủ ở đá Xu Bi với Vành Khăn.

Ngày 31/10, tandtc Trọng tài sở tại (PCA) ngơi nghỉ Hà Lan tuyên ba cơ quan này còn có thẩm quyền phân xử vụ kiện của Philippines so với tuyên bố hòa bình của trung quốc ở đại dương Đông. China từ thọ đã khẳng định lập trường không tham gia vụ kiện tụng kể từ năm 2013. Mặc dù nhiên, phán xét của PCA là thất bại pháp luật nặng nề trước tiên của Trung Quốc.

Ngày 6/11, bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Ashton Carter lên hàng không chủng loại hạm USS Theodore Roosevelt lúc nó nằm bí quyết quần hòn đảo Trường Sa khoảng chừng 320 km về phía nam. Sự hiện hữu của fan đứng đầu bộ Quốc phòng Mỹ cho thấy thái độ chưng bỏ mạnh bạo của Washington với yêu sách chủ quyền của china trên biển cả Đông.


Ngư dân Trung Quốc tiêu diệt các rạn san hô trên biển Đông phóng viên báo chí Rupert Wingfield-Hayes của bbc tiếp cận một vài rạn san hô thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam, nơi những ngư dân trung quốc ngang nhiên tiêu diệt đáy biển.

Ngày 8 cùng 9/11, hai máy cất cánh ném bom chiến lược B-52 của Mỹ bay gần những đạo tự tạo mà trung quốc xây ở hải dương Đông. Trước đây, hồi thời điểm cuối năm 2013, Mỹ cũng từng biểu hiện sự bội nghịch đối việc trung quốc đơn phương thiết lập cấu hình vùng phòng không (ADIZ) ở đại dương Hoa Đông bằng câu hỏi điều B-52 cất cánh qua đây.

Ngày 19/11, Tổng thống Mỹ Barack Obama yêu cầu Trung Quốc xong những chuyển động quân sự ở hải dương Đông, kêu gọi một chính sách để thương lượng những bất đồng giữa Bắc khiếp và những nước láng giềng.

Ngày 10/12, bộ Quốc chống Mỹ cho thấy thêm máy cất cánh B-52 Mỹ liên tiếp áp giáp đá Châu Viên, đảo nhân tạo do trung quốc bồi đắp trái phép ở biển khơi Đông, lúc đang triển khai nhiệm vụ ngày 10/12. Lầu Năm Góc nói đó là một sự cố gắng "vô tình".

Biển Đông "cuồn cuộn sóng ngầm" năm 2015

Phát biểu tại một hội thảo thế giới về biển cả Đông tổ chức cuối tháng 11 ngơi nghỉ Vũng Tàu, Đại sứ Đặng Đình Quý (Giám đốc học viện Ngoại giao), thừa nhận định: “Biển Đông trong thời hạn 2015 không có những cơn bão lớn dẫu vậy sóng ngầm vẫn cuồn cuộn”. Theo ông, điều đáng sốt ruột là tình hình Biển Đông tiếp tục cốt truyện ngày càng phức tạp, có nguy hại trở thành một điểm trung tâm mới.

Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp (Viện nghiên cứu Đông nam giới Á, ISEAS, Singapore) mang đến rằng thực trạng Biển Đông năm 2015 có sự chuyển đổi cơ phiên bản về cân đối lực lượng, do việc Trung Quốc tăng nhanh xây dựng đảo tự tạo với quy mô siêu lớn. Qua đó, nước này nỗ lực tạo ra một nguyên trạng hoàn toàn mới trên biển khơi Đông với theo hướng có ích cho Bắc Kinh.

“Vụ giàn khoan năm trước gây ra phần lớn xáo trộn và không ổn định trong khu vực vực, tuy nhiên đây chỉ là tình tiết xảy ra một lần rồi kết thúc. Tuy nhiên, chiến lược năm qua của Trung Quốc mang tính chất lâu dài. Các đảo tự tạo do trung quốc bồi lấp sẽ tồn tại siêu lâu. Đây có thể so sánh như sức ép thường trực với tình hình an toàn khu vực”, TS Hiệp đánh giá và nhận định với Zing.vn.

*
Tàu USS Lassen vào một cuộc tập trận. Ảnh: SCMP

Theo gs Zachary Abuza (Đại học tập Chiến tranh quốc gia Mỹ), đo lường và thống kê chiến lược của china trong năm 2015 là dồn toàn lực để chấm dứt 6 đảo tự tạo mà nước này chỉ chiếm đóng trái phép trên biển Đông, qua đó tạo thành những nguyên trạng new trong khu vực vực. “Với ý đồ tạo 3 sân bay ở quần đảo Trường Sa với Hoàng Sa, Trung Quốc cụ thể đang xây dựng nền tảng gốc rễ cho những vận động Chống tiếp cận/chống xâm nhập khu vực (A2AD).

Trung Quốc đổi khác chiến thuật lúc bị phản nghịch ứng

Theo TS Hiệp, các nước vốn chỉ liên quan gián tiếp đến tình hình biển cả Đông (như Mỹ giỏi Nhật Bản), nay có những phản ứng rất dạn dĩ mẽ. “Washington nhận ra những sức nghiền này, bởi nếu bọn họ không đối diện với china thì các hiểm họa trong tương lai sẽ khá lớn, ảnh hưởng đến tác dụng và vị gắng của Mỹ trong quần thể vực. Việc điều tàu USS Lassen mang đến gần đảo tự tạo do trung quốc bồi lấp là một trong những ví dụ về phản ứng của Mỹ”.

Đồng tình với chủ ý trên, GS Abuza nói cuộc tuần tra xác minh quyền tự do hàng hải của Mỹ (FON) là một trong bước đi quan trọng để thử thách cách china diễn giải lao lý quốc tế, đồng thời để trấn an các đối tác và đồng minh trong khu vực. “Tuy nhiên, tôi suy nghĩ Mỹ đã hết quá thọ để triển khai điều này”, ông nói.

Báo chí Mỹ từ lâu đã tin báo về những sự không tương đồng giữa quân nhóm và white house trong bội phản ứng với Trung Quốc. Điều này dẫn đến quá trình điều tàu USS Lassen mất vài tháng từ sau thời điểm Mỹ phân bua ý định; hoặc gần đây là bài toán B-52 cất cánh gần đá Châu Viên ngày 10/12 mặc dù Mỹ đã tuyên ba sẽ không triển khai thêm cuộc tuần tra ở biển cả Đông cho tới đầu năm 2016.

Liên quan đến sự việc của B-52 bắt đầu đây, tiến sĩ Nguyễn Ngọc Trường nhận định và đánh giá đây ko thể là việc nhầm lẫn như thông tin của Lầu Năm Góc. "Tất cả các hành vi của Lầu Năm Góc đều được xem toán cẩn thận và có sự chấp thuận trong phòng Trắng", ông nói.

*
Một máy cất cánh ném bom B-52H của Mỹ. Ảnh: US Air Force

Tuy nhiên, gs Carl Thayer (Học viện Quốc chống Australia) mang lại rằng: "Bộ Quốc phòng đã chỉ luôn thực hiện hồ hết điều mà họ được ra lệnh. Khả năng một chỉ đạo quân sự chỉ định cho B-52 bay gần đá Châu Viên, đi trái lại với những chỉ đạo từ cấp cho trên, là vấn đề khó rất có thể xảy ra".

Tiến sĩ Patrick Cronin (Trung tâm an ninh Mỹ mới, CNAS) nói cùng với Zing.vn rằng giới chức Mỹ và nhà trắng đã có tương đối nhiều tính toán chính trị, gồm khi nào là thời điểm phù hợp nhất, với lúc như thế nào thì không nên, để tiến hành những hoạt động khẳng định quyền thoải mái hàng hải (FON).

*
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Ashton Carter lên trực thăng nhằm ra thăm tàu trường bay USS Theodore Roosevelt vận động ở biển cả Đông ngày 6/11. Ảnh: DOD

Theo ông Cronin, Mỹ khẳng định tiến hành những cuộc tuần tra khẳng định FON như một trong không ít cách nhằm đảm bảo sự định hình ở quần thể vực, dựa trên những bộ vẻ ngoài lệ đồng đẳng mà các nước ko phải khiếp sợ sức ép từ sự lớn mạnh của Trung Quốc. “Tôi tin tưởng rằng đây là cam đoan mà Mỹ sẽ tuân thủ thực hiện giữa những thập kỷ tới. Mỹ mong muốn thắt chặt quan hệ giới tính với những đồng minh, đối tác trong khu vực vực. Washington cũng có thể có kế hoạch tăng tốc sự hiện tại diện, như qua câu hỏi thực hiện chuyển động khẳng định FON xuất xắc sự hiện diện luân phiên sống Philippines”.

Giáo sư Abuza cho rằng vận động FON của Mỹ cụ thể là một đại bại lớn đối với Trung Quốc khi không thể ngăn chặn vụ việc xảy ra.

Theo TS Hiệp, bội nghịch ứng mạnh của các nước trong quần thể vực, tương tự như của các cường quốc, dẫn tới việc china buộc phải thực hiện ngôn từ, tuyên ba mềm mỏng dính hơn. Mặc dù nhiên, nước này vẫn thường xuyên những vấn đề làm xưa nay trên thực địa, như hoàn thành xong đảo nhân tạo, xây lắp trang thiết bị...

Thất bại pháp lý trước tiên của china trong vụ kiện của Philippines

Phán quyết về tính chất thẩm quyền của Toà án Trọng tài sở tại (PCA) ngày 31/10 cũng là 1 trong thất bại lớn trong thời hạn 2015 so với Trung Quốc. PCA khẳng định họ gồm quyền tài phán so với 7/15 sự việc Philippines đưa ra, theo đó Manila yêu ước tòa coi con đường 9 đoạn của trung quốc là bất hợp pháp, không phù hợp với UNCLOS.

*
Đại diện Philippines trình bày tại phiên điều trần vụ kiện về tuyên bố hòa bình phi lý của trung hoa trên đại dương Đông trước toàn án nhân dân tối cao Trọng tại sở tại ở Hà Lan. Ảnh: Rappler

PCA bác bỏ lập luận của trung quốc rằng tranh chấp ở đại dương Đông liên quan đến tự do lãnh thổ của mình và tòa án nhân dân nên tổ chức thêm những phiên điều trằn để xem xét giá trị đối chọi kiện cơ mà Philippines trình lên tòa.

Theo GS Abuza, cốt truyện này khiến cho Trung Quốc biến đổi một kẻ bắt nạt, và một trong những cách ứng phó của Bắc khiếp là cố gắng thanh minh rằng họ mới là người bị bắt nạt.

Từ ngày 24 cho ngày 1/12, Philippines đã trình diễn các lập luận củng thay những minh chứng của chúng ta với hồ hết trọng tài viên của PCA về phản bác bỏ yêu sách hòa bình phi lý của Trung Quốc. Vào phiên xử lần này, Philippines triệu tập phản chưng cái điện thoại tư vấn là “chủ quyền kế hoạch sử” của trung hoa trên biển lớn Đông cũng tương tự yêu sách đường 9 đoạn, mà Bắc Kinh thực hiện để khẳng định cái call là nhà quyền.

Chính phủ Philippines tỏ ra lạc quan về thời cơ thắng kiện. Theo gs Jay Batongbacal (Viện các vấn đề sản phẩm hải và chế độ biển thuộc Đại học Philippines), nội dung đặc biệt quan trọng nhất trong các điểm mà Philippines khởi kiện gồm khả năng thắng lợi chính là giá chỉ trị pháp luật của đường 9 đoạn mà trung quốc tự vẽ ra.

những học giả quốc tế cũng chú ý nhận thời cơ về một phán quyết hữu ích cho Philippines. Quản trị hội đồng ráng vấn Philippines cho biết PCA sẽ chỉ dẫn phán quyết cuối cùng về vụ kiện yêu sách cương vực của Trung Quốc trong thời điểm tháng 6/2016. Vị vậy, các chuyên gia đồng tình rằng, một cốt truyện quan trọng về thực trạng Biển Đông trong thời gian tới chính là động thái và sự phản ứng của china trước phán quyết sau cuối cho vụ kiện của Philippines.

Bài viết liên quan