Có một mẩu truyện thể hiện nay niềm tự tôn của người việt nam đã được Giáo sư trần Văn Khê nhắc lại những lần cho những học trò của mình, và cũng khá được ông lưu lại trong cuốn hồi ký, nhắc về cuộc bàn cãi bên lề buổi sinh sống của Hội truyền tay Tanka Nhật bạn dạng tại Paris vào khoảng thời gian 1964…

*
Cố giáo sư nai lưng Văn Khê (Ảnh: Madeinsaigon.vn)Tham dự buổi sinh sống này phần nhiều là bạn Nhật cùng Pháp, duy chỉ tất cả Giáo sư là tín đồ Việt. Speeker hôm ấy là 1 trong cựu Đề đốc Thủy sư tín đồ Pháp. Ông khởi đầu buổi nói chuyện như thế này:“Thưa quý vị, tôi là Thủy sư đề đốc, sẽ sống ở nước ta 20 năm nhưng mà không thấy một áng văn nào xứng đáng kể. Nhưng mà khi sang nước Nhật, chỉ trong tầm một, 2 năm mà tôi sẽ thấy cả một rừng văn học. Với trong vùng đồi núi ấy, trong những số đó Tanka là 1 đóa hoa tốt đẹp. Trong thơ Tanka, chỉ việc nói một ngọn núi, một dòng sông mà tả được từng nào tình cảm. Chỉ 31 âm tiết mà nói bao nhiêu chuyện sâu sắc, đậm đà. Nội hai điều đó thôi đã thấy các nước khác rất khó có được.”Lời phát biểu đã chạm đến lòng từ bỏ trọng dân tộc bản địa của Giáo sư nai lưng Văn Khê. Chính vì thế, khi buổi rỉ tai bước vào phần giao lưu, giáo sư đã vực dậy xin phép vạc biểu:“Tôi chưa phải là người nghiên cứu văn học, tôi là Giáo sư phân tích âm nhạc, là thành viên hội đồng nước ngoài âm nhạc của UNESCO. Trong lời mở đầu phần nói chuyện, ông Thủy sư Đề đốc nói rằng sẽ ở nước ta hai mươi năm nhưng không thấy áng văn nào xứng đáng kể. Tôi là người Việt, lúc nghe câu đó tôi đã hết sức ngạc nhiên. Thưa ngài, chưa biết khi ngài qua nước Việt, ngài nghịch với ai mà chưa bao giờ một áng văn nào của Việt Nam?Có lẽ ngài chỉ đùa với hầu hết người suy nghĩ chuyện nạp năng lượng uống, nghịch bời, hút xách… yêu cầu chi ngài đùa với giáo sư Emile Gaspardone thì ngài sẽ biết đến một thư mục có trên 1.500 sách báo về văn chương Việt Nam, in vào Tạp chí Viễn Đông bác bỏ cổ của Pháp số một năm 1934. Hay trường hợp ngài gặp ông Maurice Durand thì ngài sẽ sở hữu dịp gọi qua hàng chục ngàn câu ca dao nước ta mà ông Durand đã đựng công sưu tập… Ông còn phát âm biết về thẩm mỹ chầu văn, ông còn xuất bản sách ghi lại các sinh hoạt văn hóa của người việt nam Nam. Trường hợp ngài làm bạn với những người như thế, ngài sẽ biết rằng nước tôi không chỉ là có một, mà có đến hàng ngàn áng văn kiệt tác.Tôi lưỡng lự ngài đối xử cùng với người việt nam thế nào, nhưng bạn nước tôi thường hết sức hiếu khách, chuẩn bị sẵn sàng nói dòng hay trong văn hóa của mình cho những người khác nghe. Nhưng người Việt shop chúng tôi cũng ‘chọn mặt nhờ cất hộ vàng’, với những người dân phách lối gồm khi chúng tôi không tiếp chuyện. Bài toán ngài lần chần về áng văn như thế nào của Việt Nam cho biết ngài giao tiếp với những người dân Pháp như thế nào, ngài đối xử với người việt ra sao. Tôi hết sức tiếc vị điều đó. Vậy nhưng mà ông còn cần sử dụng đại ngôn trong lời mở đầu”.Rồi để đối chiếu với Tanka, Giáo sư đưa ra mọi câu thơ như: “Núi cao đưa ra lắm núi ơi; Núi đậy mặt trời, không thấy fan yêu” tuyệt “Đêm qua mận mới hỏi đào; sân vườn hồng đã có ai vào hay chưa” nhằm đối chiếu: tức là cũng dùng núi non, nhành hoa để nói nuốm tâm sự của mình.